۱۴۰۵-۰۷-۲۲ 
۱۴:۱۵ 
اشتراک گذاری بانک مرکزی با ابلاغ بخشنامه‌ای در ۱۳ مهر ۱۴۰۵، ارائه خدمات خریدوفروش آنلاین طلا و نقره از سوی مؤسسات اعتباری، بانک‌ها و واحدهای دیجیتال آن‌ها را ممنوع کرد. بر اساس این تصمیم، بانک‌ها و نئوبانک‌ها دیگر نمی‌توانند از طریق اپلیکیشن‌های خود نسبت به فروش طلا و نقره اقدام کنند یا مشتریان را به سکوهای معاملاتی این حوزه هدایت کنند.
برای خرید آنلاین طلا، دو مسیر متفاوت پیش روی کاربران قرار دارد: صندوق‌های سرمایه‌گذاری طلای بورسی و پلتفرم‌های آنلاین خریدوفروش طلا.
صندوق طلا، با بیش از 10 سال سابقه فعالیت در بازار بورس، مورد اقبال بسیاری از سرمایه‌گذاران قرار گرفته است. این صندوق‌ها دارای پشتوانه فیزیکی سکه و شمش در خزانه بورس کالا هستند و خرید واحدهای آن از طریق بورس انجام می‌پذیرد. این نوع خرید آنلاین، تحویل فیزیکی ندارد، اما پشتوانه فیزیکی دارد.
در مقابل، در پلتفرم‌های آنلاین، کاربر معمولاً مقدار مشخصی طلا را در حساب خود خریداری می‌کند و شرایط مالکیت، نگهداری و تحویل آن به مقررات و قرارداد همان سکو بستگی دارد.
در خرید آنلاین از اپلیکشین‌های بانکی معمولا تحویل فیزیکی وجود ندارد. در این بستر کاربران فقط می‌توانند طلای آبشده را در بستر آنلاین معامله نمایند.
در سایت‌های خرید و فروش آنلاین طلا (غیر بانکی) نیز معاملات از طریق سایت و حساب کاربری ایجاد می‌شود و درصورت رسیدن وزن دارایی به اندازه‌ای مشخص (مثلا 5 گرم) امکان تحویل فیزیکی نیز وجود دارد. مشکل این پلتفرم‌های نیز اخیرا نداشتن پشتوانه کافی و مشخص (مطرح شدن امکان خالی فروشی) عنوان شده است.
فیلد های "*" اجباری هستند
ممنوعیت فروش آنلاین طلا در اپ‌های بانکی چیست؟
این محدودیت، فعالیت مستقیم یا غیرمستقیم بانک‌ها در بازار آنلاین طلا را هدف قرار داده است و به‌تنهایی به معنای ممنوعیت تمام معاملات اینترنتی طلا در کشور نیست؛ بنابراین، میان «ممنوعیت خرید طلا از اپلیکیشن‌های بانکی» و «ممنوعیت خریدوفروش آنلاین طلا در همه سکوها» باید تفاوت قائل شد.
بانک مرکزی همچنین هشدار داده است که ادامه این فعالیت‌ها می‌تواند با اقدامات نظارتی و انتظامی علیه بانک‌ها و مدیران ذی‌ربط همراه شود.
آیا کاربران این اپلیکیشن‌ها به دارایی خود دسترسی دارند؟
با ممنوعیت معاملات بانک‌ها و نئو بانک‌ها درباره‌ی خرید و فروش طلا، ممکن است کسانی که قبلا مبالغی را خریداری کرده‌اند نگران شده باشند. لازم به ذکر است که دارایی این افراد در حسابشان محفوظ بوده و امکان فروش آن وجود دارد.
چرا بانک مرکزی خرید آنلاین طلا از اپلیکیشن‌های بانکی را ممنوع کرد؟
بر اساس توضیحات منتشرشده از سوی مسئولان بانک مرکزی، مهم‌ترین دلیل این تصمیم، نگرانی درباره ریسک‌های عملیاتی، نظارت مالی و الزامات مبارزه با پول‌شویی در بازار طلای آنلاین است.
حامد حق‌بیان، رئیس اداره حقوقی فین‌تک بانک مرکزی، اعلام کرده است که بروز ریسک‌های عملیاتی در یکی از سکوهای فروش آنلاین طلا و احتمال سرایت این ریسک‌ها به شبکه بانکی، از عوامل مؤثر در تصمیم اخیر بانک مرکزی بوده است.
در این میان، چند نگرانی اصلی مطرح است:
- تبدیل سریع وجه نقد به طلا و بالعکس؛
- انجام تراکنش‌های متعدد و خرد؛
- دشواری ردیابی منشأ وجوه؛
- احتمال استفاده از حساب‌های واسطه یا اشخاص ثالث؛
- ابهام درباره میزان طلای واقعی موجود در خزانه؛
- تفاوت میان موجودی نمایش‌داده‌شده در حساب کاربر و دارایی واقعی؛
- نامشخص بودن مسئولیت بانک، سکوی معاملاتی و خزانه در صورت بروز خسارت.
خرید طلا یا انجام معاملات متعدد، به‌خودی‌خود به معنای پول‌شویی نیست. بااین‌حال، زمانی که معاملات با سطح فعالیت اقتصادی مشتری تناسب نداشته باشد، از حساب اشخاص ثالث استفاده شود یا خریدوفروش‌های پیاپی بدون توجیه اقتصادی انجام گیرد، ضرورت بررسی‌های نظارتی افزایش پیدا می‌کند.
آیا معاملات آنلاین طلا از نظر حقوقی معتبر هستند؟
الکترونیکی بودن یک معامله، به‌تنهایی نه موجب بطلان آن می‌شود و نه اعتبار معامله را تضمین می‌کند. اعتبار خرید آنلاین طلا به ماهیت قرارداد، مالکیت فروشنده، میزان و عیار طلا، نحوه ثبت مالکیت، شیوه انتقال و امکان تحویل واقعی دارایی بستگی دارد.
نمایش یک عدد در حساب کاربری، لزوماً اثبات نمی‌کند که کاربر مالک طلای مشخص و قابل تحویلی است. پشتوانه این عدد ممکن است یکی از حالت‌های زیر باشد:
- طلای واقعی و موجود در خزانه (مثل صندوق طلا)
- سهم مشخص و قابل‌احراز از موجودی طلا؛
- تعهد فروشنده به تحویل طلا در آینده؛
- یا تعهدی که میزان پشتوانه آن برای مشتری شفاف نیست.
این وضعیت‌ها از نظر حقوقی و اقتصادی یکسان نیستند. به همین دلیل، کاربران باید پیش از خرید طلای آنلاین، درباره مالکیت دارایی، میزان پشتوانه، امکان تحویل فیزیکی و مسئولیت عرضه‌کننده اطلاعات دقیق دریافت کنند.
دستورالعمل خریدوفروش آنلاین طلا چه الزاماتی دارد؟
طبق توضیحات ارائه‌شده درباره دستورالعمل اجرایی خریدوفروش طلا و نقره به‌صورت آنلاین، سازوکارهایی برای نظارت بر سکوهای معاملاتی و تطبیق تعهدات آن‌ها با موجودی واقعی طلا و نقره پیش‌بینی شده است.
بر اساس این چارچوب، مواردی مانند زیر اهمیت دارد:
- تطبیق موجودی طلا و نقره سکو با تعهدات ثبت‌شده برای مشتریان؛
- نگهداری دارایی در خزانه موردتأیید؛
- تأیید اصالت و مقدار فلزات تحویلی به خزانه؛
- انجام پرداخت از طریق درگاه موردتأیید بانک مرکزی؛
- تطبیق شماره‌تلفن همراه و حساب بانکی با هویت مشتری؛
- ثبت و رهگیری معاملات؛
- اعلام شفاف کارمزدها و هزینه‌ها پیش از معامله؛
- پیش‌بینی امکان تحویل فیزیکی طلا در چارچوب مقررات.
وجود دستورالعمل، به‌تنهایی به معنای نبود ریسک نیست. اجرای دقیق مقررات، نظارت مستمر بر موجودی واقعی سکوها و امکان دسترسی مشتری به اطلاعات دارایی، نقش مهمی در حمایت از حقوق خریداران دارد.
آیا بانک مرکزی خرید اینترنتی طلا را در همه سایت‌ها ممنوع کرده است؟
خیر. تصمیم اخیر بانک مرکزی، ناظر بر فعالیت بانک‌ها و نئوبانک‌ها در بازار آنلاین طلا و نقره است؛ بنابراین، نمی‌توان از این بخشنامه نتیجه گرفت که تمام پلتفرم‌های آنلاین طلا تعطیل شده‌اند یا هرگونه خرید اینترنتی طلا غیرقانونی است.
پلتفرم‌های آنلاین طلا چه مسئولیتی دارند؟
مهم‌ترین اصل در این بازار، جلوگیری از ایجاد فاصله میان طلای نمایش‌داده‌شده در حساب کاربر و طلای واقعی موجود در خزانه است. اگر تعهدات ثبت‌شده برای مشتریان از موجودی واقعی پلتفرم بیشتر باشد، موضوع می‌تواند به کسری دارایی، نقض تعهدات قراردادی و ورود زیان به مشتریان منجر شود.
آیا خرید صندوق طلا جایگزین معتبرتری برای سرمایه‌گذاری آنلاین است؟
باتوجه‌به محدودیت‌های ایجادشده برای خریدوفروش طلا از اپلیکیشن‌های بانکی و دغدغه‌هایی که درباره پشتوانه، مالکیت و تحویل طلای خریداری‌شده از برخی پلتفرم‌ها وجود دارد، سرمایه‌گذاران می‌توانند ابزارهای رسمی بازار سرمایه، از جمله صندوق‌های سرمایه‌گذاری طلا، را نیز بررسی کنند.
صندوق‌های طلا، ابزارهای مالی قابل‌معامله در بورس هستند که فعالیت آن‌ها تحت نظارت سازمان بورس و ارکان رسمی بازار سرمایه انجام می‌شود. سرمایه‌گذار به‌جای خرید مستقیم طلای آبشده یا نگهداری فیزیکی طلا، واحدهای صندوق را از طریق سامانه‌های معاملاتی آنلاین خریدوفروش می‌کند.
مزیت‌های مهم صندوق‌های طلا شامل موارد زیر است:
- خریدوفروش آنلاین از طریق کارگزاری‌ها؛
- فعالیت تحت نظارت نهادهای رسمی بازار سرمایه؛
- برخورداری از ساختار مشخص حقوقی و مالی؛
- امکان مشاهده قیمت و معاملات در بستر بورس؛
- کاهش دغدغه نگهداری و سرقت طلای فیزیکی؛
- کاهش نگرانی درباره اصالت، عیار و محل نگهداری طلا؛
- امکان سرمایه‌گذاری با مبالغ مختلف؛
- شفافیت بیشتر درباره عملکرد و ترکیب دارایی صندوق؛
- نقدشوندگی در ساعات معاملاتی بازار سرمایه.
البته صندوق طلا نیز بدون ریسک نیست. قیمت واحدهای این صندوق‌ها تحت‌تأثیر قیمت طلا، نرخ ارز، حباب سکه، شرایط بازار و عرضه و تقاضا تغییر می‌کند و سود آن‌ها تضمین‌شده نیست؛ بنابراین، سرمایه‌گذار باید پیش از خرید، اساسنامه، امیدنامه، ترکیب دارایی، سابقه عملکرد، هزینه‌ها و نقدشوندگی صندوق را بررسی کند.
در نهایت، انتخاب میان پلتفرم آنلاین طلا، صندوق طلا یا خرید فیزیکی باید بر اساس هدف سرمایه‌گذاری، میزان ریسک‌پذیری، نیاز به تحویل فیزیکی، افق زمانی و بررسی دقیق مجوزها و هزینه‌ها انجام شود. صندوق‌های طلا راهکاری آنلاین، رسمی و تحت نظارت برای سرمایه‌گذارانی هستند که می‌خواهند از فرصت‌های بازار طلا استفاده کنند، بدون آنکه مستقیماً با دغدغه‌های نگهداری و اصالت طلای فیزیکی مواجه شوند.
